برج آتش‌نشانی تبریز

نخستین شهر کشور که به تجهیزات و سازمان آتش‌نشانی مجهز شد، شهر تبریز بود. در حدود یکصد و پنجاه سال پیش، روسها در این شهر نخستین سازمان آتش نشانی ایران را تاسیس نمودند که برج آتش‌نشانی تبریز از یادگارهای آن دوران است. دومین و سومین واحدهای آتش نشانی رسمی در جنوب کشور و در شهرهای مسجد سلیمان و آبادان برای حفظ تأسیسات ایجاد شده در پالایشگاه آن شهرها تاسیس شد. سپس با توجه به ایجاد زیر ساختهای اقتصادی در اقصی نقاط کشور، ایجاد واحدهای اطفایی در مناطق مختلف کشور آغاز گردید که می‌توان به احداث واحدهای آتش نشانی (اطفائیه) در بلدیه آنروز نام برد که در قطبهای اقتصادی و صنعتی کشور ایجاد شده و بطور مثال احداث پایگاه‌هایی در تهران ۱۳۰۳، قزوین ۱۳۰۳، اهواز ۱۳۰۴، بندر انزلی ۱۳۰۵، شهر رشت ۱۳۱۰، مشهد مقدس ۱۳۱۲، شهر زنجان ۱۳۲۷، شهر اصفهان ۱۳۲۸ و شهر شیراز ۱۳۲۹ نام برد.

                                                                                                                                   در ادامه مطلب بخوانید.......

در تهران نیز اولین‌بار، یک ژنرال روس در محل سه‌راه امین‌حضور، اقدام به تاسیس اولین ایستگاه آتش‌نشانی نمود و بعدها با گسترش همین واحد و انتقال آن به چهارراه حسن‌آباد، واحد اطفائیه بلدیه تاسیس گردید. به تدریج با افزایش نیازهای شهر تهران این واحد به دو ایستگاه تهران و شمیرانات توسعه پیدا کرد. در سال ۱۳۲۶ این ایستگاه‌ها به پنج ایستگاه افزایش یافت و امروزه تعداد ایستگاه‌های حریق تهران 94 مورد است.

وضعیت فعلی

هفتم مهرماه، در ایران به عنوان روز آتش‌نشانی و ایمنی شناخته می‌شود. در ایران، آتش‌نشانی از زیر مجموعه‌های شهرداری‌ها و وزارت کشور محسوب می‌شوند.

تاریخچه آتش نشانی در ایران

حاجی میرزا احمد نام قهوه خانه سرپوشیده ملکی سراج الملک را که نزدیک قراولخانه دروازه قدیم شمیران واقع است، اجاره کرده، بالاخانه و خود قهوه خانه را مملو از چیلک های نفت کرده است. این انبار خیلی خطر دارد. چنانچه خدای نخواسته حریق در آنجا واقع شود، معالجه پذیر نیست. به جناب وزیر نظام در این باب اطلاع داده شد .
با توجه به مطلب ذکر شده در بالا، خدمات اطفای حریق «اداره احتسابیه» را نباید در ردیف فعالیت «اداره آتش نشانی» قرار داد. در حقیقت به رغم اینگونه خدمات، تا سالهای متمادی شهر تهران و سایر شهرهای کشور از وجود « اداره آتش نشانی» واقعی محروم بودند .

اداره احتسابیه و شعبه تنظیف
 

در اواخر سلطنت ناصرالدین شاه وظیفه اداره احتسابیه، به نظافت شهر منحصر شد. از جمله آبپاشی خیابانهای خاکی شهر که توسط جمعی «سقا» به کمک مشکهای آب انجام می گرفت، تا مردم و رهگذران از گرد و خاک خیابانهای شهر در امان باشند. در سال 1328 هجری قمری، هنگام نیابت سلطنت عضدالملک قاجار، اولین بلدیه قانونی تهران به ریاست «دکتر خلیل خان اعلم الدوله ثقفی» تشکیل شد . یکی از مهمترین وظایف این بلدیه (شهرداری)، نظافت شهر به شمار می رفت که به خاطر خاکی بودن خیابانها، آبپاشی خیابانها از امور بدیهی آن بود. نکته قابل ذکر آن که در آن سالها چنانچه حریقی رخ می داد، همین مأموران نظافت و سقاها نیز با امکانات اندک خود که به هیچ وجه برای اطفاء حریق مناسب نبود، با آن مبارزه می کردند. بدیهی است در اکثر موارد تلاش آن بی نتیجه می ماند. در سایر شهرهایی که بلدیه در آنجا وجود داشت نیز همین رویه مرسوم بود .

بلدیه تهران و تأسیس شعبه اطفائیه
 

با شروع سلطنت پهلوی اول، تصمیم بر آن بود که شهرها به خصوص تهران، سر و سامان بگیرند و وضع آبرومندی پیدا کنند. در نتیجه «بلدیه» مورد توجه بیشتری قرار گرفت. در سال 1303 شمسی، بلدیه تهران یک دستگاه اتومبیل آبپاشی خیابانهای خاکی شهر تهیه کرده بود. از آن جایی که این کامیون به یک موتور پمپ مجهز بود، با تهیه چند متر لوله، یک سر لوله و چند شیر، از آن برای اطفاء حریقهای احتمالی نیز استفاده می شد. از آنجایی که شهر فاقد لوله کشی آب بوده از این تانکر برای آب فروشی به مردم نیز استفاده می شد . تا آن تاریخ تنها منبع تأمین آب آشامیدنی مردم تهران، جویهای روباز و به شدت آلوده ای بود که از کنار خیابانها می گذشت. به همین دلیل به تدریج تقاضا برای خرید آب بیشتر شد. بنابراین، تانکرهای دیگری نیز خریداری شد و افراد بیشتری نیز استخدام شدند. البته در کنار ارایه این خدمات، اطفاء حریق نیز به صورت وظیفه دوم، به عهده این افراد بود .
با توسعه شهر بر تعداد حریقها افزوده شد، در نتیجه لازم بود که اداره مشخصی مسئول مقابله با این آتش سوزیها شود. بدین جهت در سال 1304 یا 1305، شالوده اداره آتش نشانی ریخته شد. این اداره که «شعبه اطفائیه» خوانده می شد، تحت سرپرستی بلدیه تهران در گاراژی به نام «حسینی» در خیابان چراغ برق ( امیرکبیر)، سه راه امین حضور، تأسیس گردید. در آن سالها کفالت بلدیه به عهده شخصی به نام «سرهنگ کریم آقابوذر جمهری» بود. ریاست نظامی اداره اطفائیه به عهده یکی از افسران روس سفید (که به ایران پناهنده شده بود) به نام «کاپیتان ان، وربا» و ریاست فنی آن به عهده یک نفر آلمانی به نام « هانری فردریش دوئل» که از مکانیک های قشون بود، واگذار گردید. وسایل اصلی اطفاء حریق نیز همان وسایل آبپاشی خیابانها و آب فروشی بود که اکنون شامل چهار دستگاه اتومبیل لاستیک توپر با مارک «ان – ا – گ» می شد. تأمین افراد آتش نشان نیز، عده ای از شوفرهای مستعد قشون و گروهبان های قدیمی هنگ های بهادر و آهنین به این اداره منتقل شدند. گاهی اوقات، به خصوص در حریق های شدید، نیروهای امدادی سایر ارگانها مثل نظمیه (نیروی انتظامی) یا قشون ( ارتش) نیز به کمک مأموران اطفائیه شهرداری آمده و در عملیات اطفایی شرکت می کردند. به عنوان مثال :
وقوع حریق – سه ساعت قبل از ظهر امروز حریقی در عمارت مسکونی آقای ناصر ندامانی واقع در خیابان شاه آباد رخ داد. مأمورین نظمیه و بلدیه با جدیت فوق العاده به وسیله اتومبیل اطفائیه و وسایل دیگر مشغول خاموش کردن آن شده، در این بین یک دستگاه اتومبیل اطفائیه اداره قشونی نیز رسیده و پس از دو ساعت اشتعال و سوختن سقف و مقداری از دیوارها و قسمت عمده اثاثیه موفق به خاموش کردن آن و جلوگیری از سرایت به منازل دیگر گردیدند. آقایان کفیل بلدیه و ادیب السلطنه سرداری نیز در آنجا حضورداشته و با مأمورین کمک می نمودند. علت حریق هنوز معلوم نیست و گویا از آتش سیگاری بوده است .

الزام به توسعه و تجهیز اطفائیه
 

مسأله وقوع حریقهای شدید و کمبود امکانات مسوولان را واداشت تا به توسعه آتش نشانی بپردازند. لازم به تذکر است، از بدون تأسیس آتش نشانی به جای آن که با تجزیه و تحلیل مشکلات، مطالعه کافی و پیش بینی مسایل آتی، آتش نشانی طبق رویه مناسب توسعه یابد، این وقوع آتش سوزیهای شدید بود که تا مدتی فکر مسوولان وقت را متوجه تقویت و توسعه آتش نشانی آنهم در حد خرید چند دستگاه اتومبیل آتش نشانی می کرد .
به هر حال در سال 1306، یکدستگاه و در سال 1307 چهار دستگاه اتومبیل اطفائیه با کلیه وسایل و لباس نسوز خریداری شد .
در 8 مهر 1307 سالن سینمای مدرسه صنعتی واقع در خیابان لاله زار، که به نمایش فیلم برای بانوان اختصاصداشت، دچار حریق گشت. این آتش سوزی به سادگی شدت یافت و بناهای اطراف را نیز به خطر انداخت تا سرانجام توسط مأموران آتش نشانی شهرداری (اطفائیه بلدیه)، گردان مهندسی ارتش و پلیس اطفاء گردید. فردای آن روز طی مقاله ای که در روزنامه اطلاعات درج شد، ضمن شرح واقعه، به لزوم تقویت آتش نشانی تهران اشاره گردید. در ادامه قسمتی از مقاله مزبور آورده می شود :
... موضوع دیگر عدم وسایل اطفائیه است. واقعاً وقتی فکر کنیم ما هیچ وسیله اطفائیه نداریم، ما یک اداره مخصوص اطفائیه می خواهیم. برای این که به مجرد وقوع حریق و صدا کردن زنگ تلفن آن اداره، سوت اتومبیل های اطفائیه هم از طرفی بلند می شود. متأسفانه تاکنون در این قسمت توجهی نشده است و مأمورین نظمیه و بلدیه باید با نبودن وسایل کافی خود را در خطر حریق بیاندازند .
علی ای حال امیدواریم بلدیه زودتر در صدد تهیه وسایل کافی برای اطفاء حریق و تهیه چند دستگاه اتومبیل های اطفائیه و اداره و بودجه مخصوص برای این منظور برآید که از مشقت کارکنان و مأمورین فعلی اطفائیه و خطرات آن کاسته شود و همان طور که ما طالب کسب تمدن جدید دنیا هستیم، باید لوازم آن را نیز از هر حیث فراهم کنیم ...
هر ساله تعداد زیادی از انواع وسائط نقلیه به دلایل گوناگونی دچار آتش سوزی می شوند که عمده‌ترین آن نقص فنی خودرو در سیستم‌های برق و سوخت‌رسانی خودروهاست .
به گزارش روابط عمومي آتش‌نشاني تهران، بر اساس آمار موجود در سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی تهران، در فاصله سالهای 84 تا 86 بالغ بر 3990 مورد حریق وسیله نقلیه درتهران بوقوع پیوسته است و دهها نفر جان خود را از دست داده و یا به شدت مجروح شده اند وهمچنین میلیونها ریال خسارت ببار آمده است .
برابر آمار ثبت شده در اين سازمان در طول سال گذشته حداقل 1400 دستگاه خودرو دچار آتش سوزی شده است. این درحالیست که در سال 87 سه ماه اول بالغ بر 760 مورد حریق وسائط نقلیه را شامل می شده است .

آتش نشانی؛ آمیزه ای از عشق و وظیفه

زمان به سرعت می گذشت و دلهره شدیدی آتش نشانان را فراگرفته بود. شعله های آتش از هر طرف ساختمان زبانه می کشید. تقریبا همه بیرون آمده بودند، اما هنوز یک کودک 6 ساله در ساختمان مانده بود.

رفتن به داخل ساختمان به دلیل احتمال ریزش گدازه های آتش غیر ممکن به نظر می رسید. تقریبا همه از نجات کودک ناامید شده بودند...

کمی آن طرف تر مادر کودک بر سر و صورت خود می زد، مرد طاقت دیدن این صحنه را نداشت. بی محابا دل به آتش زد، چند دقیقه بعد سایر نیروهای آتش نشان او را از میان شعله های آتش با کودکی در بغل، در حالی که لبخند پیروزمندانه ای بر لب داشت، بیرون آوردند. کودک نجات یافته بود، اما آتش نشان فداکار به دلیل شدت جراحات وارده به بیمارستان انتقال یافت.

دریادلان حوادث

می گویند هر شغلی سختی ها و لذت های خاص خود را دارد، اما برخی مشاغل بسیار خاص ترند و آتش نشانی یکی از آنهاست. شغلی که با اضطراب، ترس، نگرانی، شیرینی، تلخی و تاسف همراه است. شخص آتش نشان، دل دریایی می خواهد تا بتواند به آتش بزند و فرد حادثه دیده ای را به زندگی بازگرداند و شاید خودش نیز در این میان با زندگی وداع کند.

آتش نشانان دریادلانی هستند که در هنگام بروز حوادث جان به کف و بی محابا دل به آتش می زنند و دل دریایی داشتن یعنی همین.

نگاهی به پیشینه آتش نشانی در کشور

بر اساس گزارش پایگاه اینترنتی شهرداری تهران، نخستین ایستگاه آتش نشانی در ایران حدود 150 سال پیش توسط روسیه تزاری در شهر تبریز(پایتخت کشور در آن روزها)، تاسیس شد که لوازم و تجهیزات آن نیز هم اکنون در موزه آتش نشانان تهران نگهداری می شود.

در تهران نیز اولین واحد آتش نشانی در سال 1303 شمسی در گاراژی به نام « حسنی» واقع در سه راه امین حضور با کمک 75 درجه دار نظامی و چند دستگاه خودرو« ان-آ-گ» توسط یک ژنرال روسی راه اندازی شد و در سال 1307 نیز یکی از قبرستان های قدیمی تهران «ایستگاه فعلی حسن آباد» به مرکز ماشین های آب پاش تبدیل شد که صرفا اقداماتی از قبیل آب پاشی معابر، آبیاری درختان و برخی اوقات عملیات اطفای حریق را انجام می دادند، شاید به همین دلیل بود که بعدها نام « اطفائیه» را بر روی این واحد گذاشتند.

پس از مدت ها به دلیل گسترش شهر و افزایش جمعیت، دومین ایستگاه آتش نشانی نیز در شمیرانات کار خود را شروع کرد و پس از آن هم واحدهای دیگری در نقاط مختلفی از پایتخت از جمله دروازه دولاب، میدان مولوی، چهارراه عباسی و ... تاسیس شدند.

آتش نشانی در تهران امروز

اکنون پس از گذشت سال ها از تاسیس نخستین ایستگاه های آتش نشانی و گروه امداد و نجات، که در ابتدا یک سری اقدامات و فعالیت های تشریفاتی و ابتدایی را شامل می شد، امروز با توجه به گسترش کلان شهر تهران، ازدیاد جمعیت، گسترش ساخت و سازها بدون رعایت اصول ساختمان سازی و تجهیزات ایمنی، تمرکز بخش قابل توجهی از صنایع، مشاغل و کارخانجات و اماکن اداری و تجاری در پایتخت و همچنین قرار گرفتن بخشی از این شهر در گسل زلزله و خطر وقوع حوادث طبیعی در فصل مختلف سال، رسالت سازمان آتش نشانی را بیشتر از پیش در حفظ امنیت و تامین ایمنی شهروندان در هنگام وقوع حوادث و بلایا آشکار ساخته است.

وقوع روزانه 80 حادثه در تهران

بر اساس اطلاعات و آمارهای رسیده از واحد آمار سازمان آتش نشانی شهر تهران روزانه 70 تا 85 حادثه در تهران به سازمان آتش نشانی گزارش داده می شود که نیروهای آتش نشانی بلافاصله پس از اطلاع از حادثه خود را به محل رسانده و به امدادرسانی به حادثه دیدگان می پردازند.

بیشترین حریق ها در اماکن، معابر و گذرگاه ها، منازل مسکونی و وسایل نقلیه رخ داده است.

آتش نشانی یکی از سخت ترین حرفه های شغلی در دنیا محسوب می شود، اما با این حال هنوز در کشور ما بسیاری از ابعاد این حرفه ی طاقت فرسا، ناشناخته مانده و آتش نشانان روزانه با مشکلات فراوانی دست و پنجه نرم می کنند.

هم اکنون 2700 نیروی آتش نشانی در ناوگان آتش نشانی شهر تهران فعال هستند که بر اساس استانداردهای جهانی این میزان باید به 5000 نیرو در کلان شهر تهران افزایش یابد.

این در حالی است که به نظر می رسد هنوز از نظر تعداد ایستگاه های آتش نشانی نیز در پایتخت با کمبودهایی مواجه هستیم به طوریکه در حال حاضر فقط 75 ایستگاه آتش نشانی در شهر 12 میلیونی وجود دارد که حداقل این تعداد باید به 120 ایستگاه برسد.

شاید همین احساس کمبود و نیاز مبرم به حضور سریع این نیروها در محل حادثه موجب شده که شهردار تهران با جدیت از سازمان آتش نشانی بخواهد که توسعه ایستگاه های آتش نشانی را با سرعت هر چه تمام تر در دستور کار خود قرار دهد.

روزانه 7 هزار زنگ خور مزاحم

در حالی که بر اساس آمار رسیده از سازمان آتش نشانی شهر تهران، روزانه 9500 تماس تلفنی با شماره 125 از سوی شهروندان تهرانی برقرار می شود، ولی به گفته مدیرعامل سازمان آتش نشانی شهر تهران فقط 2500 تماس از این تعداد واقعی بوده و مابقی آنها گزارش های نادرستی است که صرفا برای سرگرمی و گذران وقت از یک سو و نبودن فرهنگ سازی لازم در این زمینه از سوی دیگر، از طرف برخی از شهروندان در قالب تماس های مزاحمت آمیز، با این مرکز برقرار شده است.

2 دقیقه از استانداردهای جهانی عقب هستیم

گستردگی کلان شهر تهران و به دنبال آن توسعه بزرگراه ها، عرصه حضور و فعالیت با سرعت عمل را برای آتش نشانان تنگ کرده، طوری که در حال حاضر متوسط رسیدن نیروهای آتش نشانی به محل حادثه 5 دقیقه است، در حالی که باید 3 دقیقه باشد و این یعنی اینکه برای رسیدن به صحنه های حوادث 2 دقیقه از استانداردهای جهانی عقب هستیم.

بدین ترتیب می توان ادعا کرد که ترافیک سنگین کلان شهر تهران و حجم انبوه خودروها از یکسو، و کمبود ایستگاه های آتش نشانی در فواصل مورد نظر از سوی دیگر موجب شده تا رسیدن نیروهای آتش نشانی در مدت زمان 3 دقیقه به محل حادثه در شهری مانند تهران تقریبا محال به نظر می رسد، مگر اینکه مکان حادثه به یکی از ایستگاه های آتش نشانی، بسیار نزدیک باشد.

70 درصد مردم 125 را نمی شناسند

به گفته مدیرعامل سازمان آتش نشانی شهر تهران بر اساس نظر سنجی که این سازمان از جامعه نمونه ای در شهر تهران صورت داد، متاسفانه در حال حاضر 70 درصد مردم با شماره 125 آشنایی نداشته و اغلب آن را با 118 یا 115 اشتباه می گیرند و این در حالی است که باید فرهنگ استفاده به موقع و سریع از تلفن 125 برای جلوگیری از خسارات مالی و جانی افراد در هنگام حوادث در میان شهروندان به گونه ای عمیق و ریشه ای رسوخ کند تا دیگر شاهد این واقعیت تلخ نباشیم که دو سوم تماسهای تلفنی با این شماره را مزاحمت ها تشکیل بدهد.

سایت اطلاع رسانی سازمان آتش نشانی  

نشانی سایت اطلاع رسانی سازمان آتش نشانی و خدماتی ایمنی شهر تهران www.125.irاست که آخرین اخبار مربوط به حریق و حوادث مهم همه روزه بر روی این سایت درج می‌شود.

شهروندان به ویژه خبرنگاران رسانه ها می توانند مشروح اخبار آتش نشانی و آتش سوزی ها و حوادث واقعه در سطح شهر تهران را همراه با عکس از این سایت دریافت كنند.

چه خوب است همزمان با فرارسیدن «روزآتش نشانی و ایمنی(7 مهر ماه)» برای یک بار هم که شده با دید دیگری به شغل این قشر تلاشگر که وظیفه را با عشق می آمیزند، بنگریم و در دل به شجاعت و جسارت آنها آفرین بگوییم